Chemia wokół nas
Uczony jest w swojej pracowni nie tylko technikiem,
lecz również dzieckiem wpatrzonym w zjawiska przyrody,
wzruszające jak czarodziejska baśń.
(Maria Skłodowska-Curie)
Na pytanie, czy lubisz chemię, większość z nas (nawet uczniowie biol-chemu) bez wahania powie, że nie. Spora liczba ponuro żartuje, ze woli wypić kwas siarkowy niż słuchać wykładów z chemii. Ja jednak – na przekór tym opiniom – fascynuję się chemią i dziś opowiem o jej powiązaniach z otaczającym nas światem.
Człowiek poznaje pierwsze pierwiastki. Choć trudno w to uwierzyć, ale pierwszy odkryty pierwiastek chemiczny znany jest od ponad 10 000 lat! W 9000 r. p.n.e. została poznana miedź, z której dzisiaj są wykonywane chociażby przewody miedziane przewodzące prąd. Między odkryciem miedzi a 500 r. p.n.e., odkryto kolejno: żelazo, antymon, węgiel, złoto, srebro, rtęć, ołów, cynę i siarkę. Od tamtego momentu do 1600 r. n.e. odkryto tylko 3 nowe pierwiastki: arsen, bizmut i cynk. Obecnie bizmut można kojarzyć z popularnym na TikToku tworzeniem kryształów bizmutowych przy pomocy fal dźwiękowych muzyki. Poniższe zdjęcie pochodzi z fragmentu filmu użytkownika TikToka @minerals_rock, który stworzył ten kryształ z wykorzystaniem muzyki Beethovena.
Czy życie istnieje dzięki chemii? Teorie związanie z powstaniem wszechświata są różne, jednak teoria Wielkiego Wybuchu również jest związana z chemią. Zgodnie z założeniami tej teorii, kilka sekund po wybuchu rozpoczął się etap zwany nukleosyntezą pierwotną (ang. Big Bang nucleosynthesis) i wówczas powstały pierwsze pierwiastki chemiczne. Głównie wodór i hel oraz mniejsze ilości litu. Dzięki temu oraz zjawisku promieniotwórczości zaczęło powstawać coraz więcej pierwiastków na drodze przemian jądrowych, w tym również tlen oraz azot, bez których nie byłoby możliwe życie. Teoria Wielkiego Wybuchu jest więc też fundamentem dla stworzenia chemii, gdyż dzięki niej istnieją pierwiastki, życie oraz chemia jako dziedzina nauki.
Owocowe zapachy to również chemia. Estry są znane jako związki alkoholi i kwasów karboksylowych. Choć trudno w to uwierzyć, ale te należące do estrów aromatycznych są odpowiedzialne za zapachy owocowe. Na przykład butanian etylu (produkt reakcji etanolu z kwasem masłowym) ma zapach ananasowy. Dlatego wszelkiego rodzaju mgiełki czy perfumy z nutą ananasa mogą zawierać taki ester. Kolokwialnie mówiąc, perfumujemy się połączeniem spirytusu i zjełczałego masła. Dla zainteresowanych: niżej zapis powstawania esteru.
Pigmenty i barwniki – co to jest? To znowu chemia! Zielony pigment to nic innego jak tlenek chromu (III) Cr2O3. Można więc spekulować, że na pierwszym obrazku Maria Skłodowska-Curie trzyma wodę, do której dorzuciła tlenek chromu. Inne ciekawostki: kationy Cu(NH3)42+ mają szafirowe zabarwienie, czy aniony MnO4- są fioletowe.
Związki chemiczne wykorzystywane w medycynie. Po pierwsze – płyn Lugola, czyli roztwór jodu i jodku potasu (I2 i KI). Był stosowany po wybuchu reaktora w elektrowni atomowej w Czarnobylu. Jego zadaniem była ochrona ludzi przed pochłanianiem szkodliwych izotopów (odmian) jodu, które mogą powodować na przykład nowotwory ze względu na działanie radioaktywne. Płyn Lugola podawano również w celu wysycenia tarczycy stabilną, nieszkodliwą formą jodu (I2), aby nie mogła pochłaniać szkodliwej jego odmiany. W leczeniu ospy wietrznej są stosowane kąpiele w rozcieńczonym roztworze nadmanganianu potasu (KMnO4) – ze względu na jego właściwości odkażające. Może być też wykorzystywany do odkażania ran, płukania jamy ustnej i gardła.
Chemia jest interesującą dziedziną nauki. Wyjaśnia wiele zjawisk, a przede wszystkim z jej związków korzystamy na co dzień, choćby używając mydła, które jest połączeniem glicerolu i kwasów tłuszczowych. Trzeba jednak zrozumieć zależności chemii i potrzeb naszego życia, aby polubić tę naukę. Mnie do fascynacji chemią motywują słowa Marii Skłodowskiej- Curie: „Uczony jest w swojej pracowni nie tylko technikiem, lecz również dzieckiem wpatrzonym w zjawiska przyrody, wzruszające jak czarodziejska baśń”. W laboratorium chemicznym naprawdę można poczuć się jak dziecko podpatrujące fenomen natury.
Zafascynowany chemik z 3g
Grafika:
https://vm.tiktok.com/ZNdAvJrp8/ (kryształ bizmutowy)
https://e-chemia.nazwa.pl/efektowna/media/aniony/manganianowy/1.JPG (manganian (VII) potasu)
Reszta obrazów została wygenerowana przez sztuczną inteligencję ChatGPT (Open
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz