Spotkanie ze sztuką

 

     Muzyka romantyzmu

 

Muzyka zaczyna się tam, gdzie słowo jest bezsilne –

nie potrafi oddać wyrazu;

muzyka jest tworzona dla niewyrażalnego.

(Claude Debussy)

 

Romantyzm był epoką wyróżniającą się na tle wcześniejszych okresów. Jego twórcy kierowali się estetyką opartą na emocjach, indywidualizmie i ekspresji. Czerpiąc inspiracje z historii, kultury egzotycznej oraz ludowej, stworzyli dzieła, które odznaczały się  wyjątkową dynamiką, symboliką i bogactwem formy. Wymienione cechy odnoszą się także do muzyki. Za początek romantyzmu w muzyce podaje się  na ogół 1815 rok, kiedy wydano pierwsze pieśni Franciszka Schuberta,  a jego koniec przypada na przełom XIX i XX wieku. Za prekursora muzyki romantycznej uznaje się Ludwiga van Beethovena.

Cechy muzyki romantycznej. Romantyzm w muzyce przyniósł nowe zasady kompozycji – zamiast podporządkować się ścisłym regułom i kanonom, twórcy skupiali się na uczuciach, wyobraźni oraz podkreślali indywidualny styl. Kompozytorzy dążyli do tego, by ich dzieła wyrażały różnorodność  nastrojów i emocji.  Chcieli ukazać wewnętrzne przeżycia – od smutku i melancholii, przez tęsknotę, aż po euforię. Wyrażeniu różnorodnych stanów emocjonalnych służyły: zróżnicowana dynamika, swoboda wyrazu, spontaniczność i wyobraźnia. Kompozytorzy romantyczni często wykorzystywali elementy ludowe i narodowe, kładąc nacisk na tożsamość narodową.  Romantyzm stworzył nowe gatunki muzyczne: poemat symfoniczny (Franciszek Liszt); pieśń solową (Franciszek Schubert, Robert Schumann); symfonię programową (Hector Berlioz, Franciszek Liszt, Gustaw Mahler); miniaturę fortepianową (Fryderyk Chopin, Robert Schumann, Franciszek Liszt). A ponadto -  etiuda, preludium, impromptus, nokturn, fantazja i intermezzo – stają się samodzielnymi artystycznie całościami.

Muzyka programowa. Jej rolą jest opowiadanie historii oraz obrazowanie różnych treści pozamuzycznych (literatura, sztuka, przyroda, osobiste przeżycia),  czyli przekazywanie określonego „programu” za pomocą muzyki. Ważnym elementem muzyki programowej  jest wyrażanie emocji i uczuć oraz pobudzanie wyobraźni. Przykłady muzyki programowej: „Symfonia fantastyczna” Hectora Berlioza; poematy symfoniczne („Preludia, „Tasso”) Franza Liszta; „Figle Dyla Sowizdrzała” Richarda Straussa; „Noc na Łysej Górze” Modesta Musorgskiego.

Fortepian. Stał się najpopularniejszym instrumentem epoki. Był obecny nie tylko w salach koncertowych, ale też w wielu domach. Fortepian pozwalał grać zarówno cicho i spokojnie, jak również  głośno i dramatycznie. Dzięki temu świetnie nadawał się do wyrażania różnych emocji, co wpisywało się w estetykę epoki romantyzmu. Kompozytorzy, tacy jak Fryderyk Chopin,  tworzyli specjalnie dla tego instrumentu, wydobywając z niego pełnię możliwości.

Rola muzyki w epoce romantyzmu. Muzyka pozwalała wyrażać uczucia, marzenia i pragnienia w sposób bezpośredni i emocjonalny. Można było jej posłuchać zarówno na koncertach publicznych, jak  i w prywatnych  domach, przy okazji spotkań towarzyskich. Wirtuozi, tacy jak Franz Liszt czy Niccolo Paganini, organizowali recitale, które przyciągały tłumy zachwyconych słuchaczy.

Subiektywny wybór najważniejszych kompozytorów romantyzmu: Fryderyk Chopin (1810-1849);  Franz Schubert (1797-1828); Piotr Czajkowski (1840-1893).

Fryderyk Chopin. Jest uważany za jednego z najwybitniejszych kompozytorów romantycznych, a także za jednego z najważniejszych polskich kompozytorów w historii muzyki. Był  często nazywany „poetą fortepianu”. Chopin inspirował się polską muzyką ludową, między innymi rytmami tanecznymi  kujawiaka, oberka mazura i poloneza. Ferenc Liszt- wybitny kompozytor romantyzmu -  tak pisał o naszym twórcy: „Muzyka była jego językiem, boskim językiem; wyrażał nim cały świat uczuć (…) muza Ojczyzny dyktowała mu jego pieśni. Skargi Polski nadawały jego tonom jakąś tajemniczą poetyczność, która dla wszystkich, co ją naprawdę odczuwali, nie dawała się z niczym porównać”.

Franz Schubert. To austriacki kompozytor, którego muzyka odznacza się subtelnością i romantycznym nastrojem. Najważniejsze w jego dorobku kompozytorskim są pełne delikatnych uczuć pieśni. Skomponował ich ponad 600 do tekstów niemieckich poetów romantycznych. Ponadto  skomponował: siedem symfonii, muzykę kameralną, utwory fortepianowe, muzykę chóralną i opery. Muzyka była dla niego wszystkim, a ujął to tak: „Urodziłem się po to, by komponować”.

Piotr Czajkowski. Był jednym z najwybitniejszych rosyjskich kompozytorów romantyzmu. Jego twórczość obejmowała symfonie, opery, balety,  koncerty fortepianowe i skrzypcowe. Najbardziej znane dzieła to balety „Jezioro łabędzie”, „Dziadek do orzechów” i „Śpiąca królewna”. Mimo  że inspirował się muzyką niemiecką, to w swojej twórczości łączył różne style, w tym- rosyjską muzyką ludową. Piotr Czajkowski pisał do przyjaciela: „Komponuję, tzn. wyrażam swoje nastroje i uczucia językiem muzyki. Więc naturalnie (…) potrzebuję ludzi, którzy by mnie słuchali – a im więcej słuchają, tym większą mi to sprawia przyjemność”.

Muzyka romantyczna od zawsze poruszała mnie swoją emocjonalnością i tym, jak silnie potrafi ona oddziaływać na człowieka oraz przenosić w świat uczuć, wspomnień i marzeń. Jako osoba grająca na fortepianie czuję szczególną więź z tą epoką i jej kompozytorami. Ich twórczość nie tylko rozwija mnie muzycznie, ale też pomaga lepiej rozumieć samą siebie.

Wiktoria

 

Grafika:

https://i.etsystatic.com/42659535/r/il/8b1b98/6343944916/il_fullxfull.6343944916_t6sa.jpg

https://happy-barcelona.pl/wp-content/uploads/2013/10/F.Chopin-A.jpg

https://media.istockphoto.com/id/1277536928/pl/wektor/franz-peter-schubert-austriacki-kompozytor.jpg?s=612x612&w=0&k=20&c=wR9TY7_jT96SjELVsq2Wzy7CAI3Jm6IDeBRqJnm6o_E

https://st2.depositphotos.com/5543512/8073/v/450/depositphotos_80731536-stock-illustration-russian-composer-tchaikovsky.jpg