22 grudnia 2018

Spotkanie ze sztuką



         Kolęda płynie z wysokości


Dlaczego śpiewamy kolędy?
Dlatego, żeby uczyć się miłości od Pana Jezusa.
Dlatego, żeby podawać sobie ręce.
Dlatego, żeby się uśmiechać do siebie.
Dlatego, żeby sobie przebaczać.
(Ksiądz  Jan Twardowski)

Polskie kolędy od wieków zachwycały cały świat.  O tych najdawniejszych i najpiękniejszych możemy przeczytać w poście Niki  Najstarsze polskie kolędy: http://1lozamoscblog.blogspot.com/2014_12_22_archive.html. Autorka zauważa, że pierwsze kolędy były tworzone we Włoszech,  a następnie rozpowszechniane w całej Europie przez franciszkanów. Legenda mówi, że autorem pierwszej z nich był święty Franciszek. Dowiadujemy się, że najstarsze polskie kolędy pochodzą z XV wieku, czyli ze średniowiecza i są przetworzeniem łacińskich oryginałów (jak na przykład Anioł pasterzom mówił). Post opowiada  następnie o znanych od lat  kolędach: W żłobie leży; Gdy śliczna Panna; Jezus malusieńki; Ach ubogi żłobie; Bóg się rodzi; Mizerna cicha stajenka licha. Najwięcej miejsca zajmuje interpretacja królowej polskich kolędBóg się rodzi Franciszka Karpińskiego, poety polskiego sentymentalizmu (XVIII wiek). Zachęcam do lektury tego archiwalnego postu.

Dziś nie zdajemy sobie sprawy z tego, że kolędy pierwotnie były pieśniami ludowymi związanymi z obrzędami noworocznymi, w tym z obyczajem składania życzeń pomyślności w gospodarstwie i w domu. Dopiero potem stały się pieśniami łączącymi się  z Bożym Narodzeniem. Od zawsze wzbogacały  Msze Święte, a szczególnie uroczyście brzmiały  w czasie Pasterki. Jednocześnie powstawały  pastorałki,  a z czasem  i  współczesne wersje kolęd, przeznaczone do codziennego słuchania, lecz również skłaniające do refleksji  nad losem Boga i człowieka.  Bardzo lubię słuchać kolęd, ale również je śpiewać. A Wy?
Gdy zabrzmią słowa: Jest taki dzień, każdy już wie,  że chodzi o święta Bożego Narodzenia. Poprawny  tytuł tego utworu oraz całego albumu, wydanego w 1976 roku przez grupę Czerwone Gitary,  to Dzień jeden w roku. Autorem tekstu jest Krzysztof Dzikowski, a muzykę do niego skomponował  Seweryn Krajewski. Tak powstała kolęda, która kojarzy się ze  świętami Bożego Narodzenia,  choć nie ma w niej żadnych słów bezpośrednio z nimi związanych.  Dlaczego? Krzysztof Dzikowski  mówił w wywiadzie,  że wymagała tego cenzura oraz dodawał: podobno piosenka była nawet  śpiewana na partyjnych zebraniach.  Mogła być śpiewana,  bo przecież  są w niej jedynie słowa o takim dniu, w którym wszyscy, wszystkim ślą życzenia, a noc igliwia zapach niesie. Seweryn Krajewski zapytany, czy  ma jakąś szczególnie ulubioną piosenkę,  odpowiedział: Mam. Nazywa się „Dzień jeden w roku”. Dla mnie jest ideałem ze względu na melodyjność tej muzyki, ze względu na to, że o Bożym Narodzeniu już chyba nie można opowiedzieć prostszymi słowami. Jak się okazuje, to jest ulubiona  piosenka świąteczna nie tylko kompozytora, lecz większości Polaków, którzy chętnie ją nucą. 
W 1997 roku powstała Kolęda dla nieobecnych, która jest  owocem współpracy Szymona Muchy (słowa), Zbigniewa Preisnera (muzyka) oraz Beaty Rybotyckiej (wykonanie). Kolęda porusza bardzo poważny i smutny temat, braku  bliskiej osoby przy świątecznym stole. Wyraża pewną tęsknotę i za ludźmi, i za światami, które odeszły  - mówi Szymon Mucha. Tekst kolędy opowiada o nadziei i wierze w to, że choć nasi bliscy odeszli, to są z nami, a tam gdzie  przebywają,  są szczęśliwi. Utwór ukazał się w 1999 roku na płycie Zbigniewa Preisnera pod tytułem Moje kolędy na koniec wieku. W albumie znalazły się również inne kolędy:  Śpij, Jezu, śpij czy bardziej  znana Kolęda dla Piotra, dedykowana założycielowi krakowskiej Piwnicy pod Baranami, Piotrowi Skrzyneckiemu. Powstała również angielska wersja  Kolędy dla nieobecnych , wydana w 2003 roku przez Cliffa Richarda pod tytułem Come to us. Ilekroć słucham Kolędy dla nieobecnych, zawsze płaczę. Czy tak samo się wzruszacie?
Moje Betlejem jest autorskim albumem pastorałek  grupy Skaldowie. Nagrania rozpoczęto już w 1993 roku. Cztery lata później  została wydana cała płyta. Muzykę skomponował Jacek Zieliński, słowa natomiast napisał Leszek Moczulski. Album składa się z 13 pastorałek. W 2003  za utwór Hymn o miłości  (słowa- Marek Skwarnicki)  Skaldowie otrzymali 1. nagrodę na Festiwalu w Sopocie. O czym jest ta piosenka? O tym, że człowiek wciąż  za mało kocha Boga, choć on jest: światłem świata; ziemi promienną chwałą; wiatrem nadziei, co budzi (…) o świcie. Tęskni za Bogiem i idzie ku Niemu, ale zawsze za mało.
Nieco ponad miesiąc temu ukazała się płyta Kolęda na cały rok  Wojciecha Młynarskiego.  Odnalazł ją syn zmarłego – Jan  Młynarski,  który powiedział:  Wszystkie kolędy, które udało się zamieścić na niniejszej płycie, mówią o tym, co było dla Taty tak ważne (…) O wybaczaniu, o nadziei i nade wszystko o samotności, na którą w święta Bożego Narodzenia nie powinno być miejsca w żadnym domu i żadnym sercu.  Na płycie ukazała się również  Szara kolęda, wydana w 2011 przez Wojciecha Młynarskiego.  Bardzo smutna to kolęda, gdyż poeta wie, że tuż po świętach  ucichnie w nas radość;  wróci zimny oczu błysk, wróci złość i kłamstwa kurz, a  kolęda tak szara jak kot mruczek  czeka wciąż  na odmianę ludzkich serc.

Maleńka przyszła miłość  to kolęda w wykonaniu grupy Eleni z 1995 roku, która znalazła się w albumie  Kolędy polskie, a oprócz niej  i inne piękne piosenki bożonarodzeniowe. Kolęda, śpiewana przez Eleni, jest pełna wiary, że Chrystus, który jest Miłością, poruszy uśpione serca, a ludzie porzucą zło.   
Niemal wszyscy znają polski musical Metro, którego premiera odbyła się 30 stycznia 1991 roku. To wynik współpracy  utalentowanych ludzi: Janusza Stokłosy (kompozytor), Agaty i Maryny Miklaszewskich (libretto) oraz  Janusza Józefowicza (reżyser).  W musicalu  jest śpiewana pastorałka Uciekali, uciekali. Jej wykonanie przez artystów  Metra jest dostępne online na platformie  YouTubehttps://www.youtube.com/watch?v=Ki4i6DB7M1I .
Jeżeli ktoś  widział  tegoroczne lub zeszłoroczne  szkolne  jasełka, doskonale wie, jakie show potrafi zrobić nasz  chór i jego dyrygent, Ksiądz Jerzy. Bożonarodzeniowa piosenka Przychodzi gość  (Niebu na chwałę, piekłu na złość )  to popisowy numer szkolnych chórzystów. Ta nietypowa kolęda robi wrażenie na każdym, szczególnie kiedy na scenę wchodzi jeden z uczniów i zaczyna rapować!  Nie wierzycie? Sprawdźcie  przy najbliższej okazji, na przykład w czasie noworocznego koncertu w Kościele świętej Katarzyny.  Bardzo podoba mi się tekst kolędy mówiącej,  że  Niebu na chwałę, piekłu na złość (…) na ziemię  przychodzi gość. I uczy, że ważna jest prawdziwa miłość, a nie pożądanie władzy, sławy czy pieniędzy. Niestety, świat nie jest skory  do czynienia dobra, dlatego łapią się za głowę święci. Tak oto w tej pięknej piosence przeplatają się  powaga i żart.
Mimo że współczesnych kolęd nie gra się i nie śpiewa  podczas bożonarodzeniowej mszy, są one równie piękne i wartościowe. Poruszają ważne tematy, które są bliskie każdemu człowiekowi. Przypominają  o tym,  jak bardzo ważna jest miłość, szczególnie w święta i przywracają nadzieję, która  umacnia  ludzkie serca.  Choć nasze kolędy nie są takie sławne jak amerykańskie, to warto  ich słuchać, gdyż są  tak samo piękne. Śpiewajmy je więc w czasie nadchodzących świąt Bożego Narodzenia!

Witka

Grafika:
https://pin.it/g7faqnvrlp7kud
https://pin.it/g7faqnvrlp7kud
https://pin.it/kby6o7x2twjuu6
https://pin.it/bmw62dqkt3jwn3
https://pin.it/wxuszyb7xsffwm
https://pin.it/r4yuqex3mab5gn
https://pin.it/wxuaiulzpvvztqhttps://pin.it/3ugoib5tnkan52

15 komentarzy:

  1. Jan Paweł II - Papież powiedział:

    "Jakże piękne i wzruszające są kolędy, które tradycja wszystkich narodów oplotła wokół Bożego Narodzenia! Ileż w nich głębokich myśli, a nade wszystko, jak wiele czułej radości skierowanej do tego Bożego Dzieciątka, które w Świętą Noc przyszło na świat!"

    OdpowiedzUsuń
  2. Wojciech Młynarski napisał także piosenkę „Będzie kolęda”, do której muzykę skomponował Andrzej Zieliński, a śpiewali ją Skaldowie. Były też covery w wykonaniu: Ewy Bem, Maryli Rodowicz, Meli Koteluk. Niżej fragmenty utworu.

    Baby dwie, baby dwie,
    rosną już pod pierzyną,
    łapią smak.

    A pod choinką łeb schyla w dół
    otarty z kurzu osioł i wół.
    Kot ślepia mruży i pyszni się stół,
    biały stół.

    Jeszcze tatulo jemiołę
    wieszają ponad stołem,
    bo się zda pod nią gęby dać.
    Jezusie, Jezusie,

    I stół ten obsiędziem,
    Oj będzie, będzie kolęda.
    I u nas, i wszędzie,
    Oj będzie, będzie kolęda.

    Serca uleczy,
    zapłonie od świeczek,
    Nim dzień ten przeminie,
    kolęda popłynie przez świat.

    OdpowiedzUsuń
  3. Mój ulubiony post! Nie wyobrażam sobie świąt bez kolęd i pastorałek. A odkąd śpiewam w chórze, znam ich mnóstwo. 'Uciekali' to chyba moja ulubiona. Zresztą miałam okazję ją śpiewać na tegorocznych jasełkach. Również zapraszam wszystkich na noworoczny koncert naszego chóru. Razem z Księdzem zrobiliśmy coś naprawdę godnego wysłuchania:)

    OdpowiedzUsuń
  4. Jak dla mnie kolęda, a właściwie jej tekst, powinien mieć bezpośredni związek ze wspaniałym wydarzeniem, jakim jest Narodzenie Jezusa. Oczywiście nie muszą się do nich zaliczać oklepane przez lata kolędy w przytoczonym z 2014 roku poście, pomimo iż są bardzo piękne. Utwory wymienione w tym miejscu, razem z tymi niekonwencjonalnymi, autorstwa chóru pod batutą ks. Jerzego Frankiewicza, również mogą w niesamowity sposób oddawać piękno Narodzenia Syna Bożego. Fakt, że normy kościelne nie pozwalają na niekonwencjonalne kolędy podczas Eucharystii, jednak ja wiele z nich postawiłbym na równi z tymi "tradycyjnymi". Ważne, aby w tym śpiewie wyrażony był hołd i dziękczynienie związane z przyjściem Chrystusa na ziemię.

    OdpowiedzUsuń
  5. Kolędy to bardzo ważna część naszej kultury i nie wyobrażam sobie świąt bez nich. To właśnie one tworzą według mnie tę specyficzną atmosferę. Muszę się jednak przyznać, że z roku na rok coraz częściej słucham amerykańskich kolęd i świątecznych piosenek. One też mają swój specyficzny urok, chociaż jest on zdecydowanie inny niż w przypadku tradycyjnych kolęd. Z każdym kolejnym rokiem święta przyjmują dla mnie coraz bardziej zmienioną postać.

    OdpowiedzUsuń
  6. Lubię_kolędy24 grudnia 2018 13:45

    Bardzo lubię kolędę „Dziś nadzieja rodzi się”, napisaną przez Jacka Cygana oraz śpiewaną przez Ryszarda Rynkowskiego (1995 rok). To kolejny utwór skłaniający do refleksji na losem oraz naturą człowieka.

    Jaki smak ma teraz śnieg.
    Smak opłatka czy smak łez?
    Tyle żalu wchłonie biel.
    Tyle życzeń przyjmie biel.

    Wraca ludziom ludzki głos,
    Kiedy gwiazdka niebo tnie,
    W sercach już truchleje moc,

    Dziś nadzieja rodzi się.
    Ci, co mają zimny wzrok,
    Nienawidzą się dziś mniej,
    Ci, co miłość niosą to
    Po raz pierwszy widzą cel.

    A zwyczajni, tak jak my,
    Co w szarościach topią dzień,
    Myślą - jednak warto żyć,
    Dziś nadzieja rodzi się.

    W każdym domu dziś Betlejem, pierwsza gwiazdka w oczach lśni,
    Darów tyle, jakby Trzej Królowie pomylili drzwi...
    Sąsiad Herod pod obrusem /dziś/ pełno siana ma,
    Zło uchodzi przed Jezusem, znowu miłość mieszka w nas.

    OdpowiedzUsuń
  7. "Nie wiem, czy jaki inny kraj może się pochlubić zbiorem podobnym do tego, który posiada Polska... Mówię o zbiorze Kantyczek... Uczucia w nich wypowiedziane, uczucia macierzyńskie, gorliwej czci Najświętszej Panny dla Boskiego Dzieciątka, są tak delikatne i święte, że tłumaczenie prozą mogłoby je spospolitować. Trudno by znaleźć w jakiejkolwiek innej poezji wyrażenia tak czyste, o takiej słodyczy i takiej delikatności". W tak piękny sposób o kolędach mówił Adam Mickiewicz.

    OdpowiedzUsuń
  8. Świetny post. Ja również uwielbiam kolędy i nie wyobrażam sobie bez nich świat.

    OdpowiedzUsuń
  9. Jedni je kochają, inni mają ich dość.Ja nie wyobrażam sobie bez kolęd wigilijnej kolacji , moim ulubionym momentem jest śpiewanie kolęd na pasterce!

    OdpowiedzUsuń
  10. Bardzo lubię słuchać kolęd. Moją ulubioną jest kolęda pt "Gore gwiazda Jezusowi". Autor kolędy "Gore gwiazda Jezusowi", jak i kompozytor melodii, pozostają anonimowi. Kolęda "Gore gwiazda Jezusowi" bardzo chętnie jest śpiewana w czasie koncertów Bożonarodzeniowych i Jasełek. Kolęda "Gore gwiazda Jezusowi", mimo iż jest raczej kolędą dziecięcą, pojawia się na wielu płytach znanych zespołów, oprócz zespołu Arka Noego, były to Brathanki czy Golec uOrkiestra.

    OdpowiedzUsuń
  11. Ja osobiście uwielbiam śpiewać polskie kolędy i w każde święta śpiewam je z moją rodziną przy wigilijnym stole i mam nadzieję, że ta tradycja utrzyma się długo w mojej rodzinie.

    OdpowiedzUsuń
  12. (e) natalia06044 stycznia 2019 09:04

    Uwielbiam słuchać kolęd. Nie wyobrażam sobie żeby ich nie było podczas świąt.
    Nasze kolędy są niezwykłe,dodają świątecznego klimatu.

    OdpowiedzUsuń
  13. Śpiewanie kolęd to piękna tradycja. Nie wyobrażam sobie Wigilii bez dźwięku kolęd w tle rodzinnych rozmów.

    OdpowiedzUsuń
  14. Kolędy to jeden z najwspanialszych elementów świąt Bożego Narodzenia. Śpiewanie ich wprowadza w przyjemny nastrój rodzinnej atmosfery, co idealnie łączy się z zapachem choinki oraz świątecznych potraw.

    OdpowiedzUsuń
  15. W mojej rodzinie śpiewanie kolęd jest tradycją, bez której mogę zaryzykować stwierdzenie, że nie byłoby świat. To właśnie one dodają wyjątkowego klimatu i tworzą niezapomnianą atmosferę.

    OdpowiedzUsuń