Co musimy wiedzieć?
Celem nowych zasad pisowni i interpunkcji
jest uproszczenie i ujednolicenie języka polskiego.
(Rada Języka Polskiego)
Od 1 stycznia 2026 roku obowiązuje nowy dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”, tym samym nieaktualne stają się przepisy z lat 1997–2008. Wprawdzie celem wprowadzenia zmian jest „uproszczenie języka polskiego”, jednak dla nas – uczniów i użytkowników polszczyzny – to na początek pewne utrudnienie. Dlaczego? Ponieważ trzeba przyswoić nowe zasady pisowni i stosować je w praktyce. W dzisiejszym poście informujemy o najważniejszych zmianach w polskiej orografii.
Wielką literą piszemy nazwy mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi, na przykład: Zamościanin, Szczebrzeszynianka, Biłgorajanie, Wielączanin, Żoliborzanka.
Wielką literą piszemy nazwy firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych, a także pojedyncze egzemplarze tych wyrobów, na przykład: samochód marki Audi; zajechał nowym Audi.
Obowiązuje rozdzielna pisownia cząstek –bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami, na przykład: Pomyśl, czy byś chciał dołączyć do naszej klasy.
Stosujemy łączną pisownię partykuły nie- z imiesłowami odmiennymi (przymiotnikowymi), na przykład: nieprzygotowany, nieczytający.
Małą literą piszemy przymiotniki tworzone od nazw osobowych, zarówno dzierżawcze (czyj?), jak i jakościowe (jaki?), na przykład: epopeja mickiewiczowska, koncert chopinowski, etyka arystotelesowska.
Małą lub wielką literą zapisujemy przymiotniki zakończone na -owy, -in(-yn) –ów, a utworzone od imion (lub nazwisk), na przykład: wiersz Norwidowy (norwidowy); Adamów (adamów) poemat; Marysine (marysine) książki.
Obowiązuje łączna pisownia członu pół– w wyrażeniach: półzabawa, półnauka; półżartem, półserio; półspał, półczuwał oraz pisownia z łącznikiem w połączeniu typu: pół-Polka, pół-Francuzka (gdy kobieta jest w połowie Polką, w połowie Francuzką).
W parach wyrazów równorzędnych oraz w identycznie brzmiących, występujących razem, są możliwe trze wersje pisowni: z łącznikiem, np. tuż-tuż; trzask-prask; bij-zabij; z przecinkiem, np. tuż, tuż; trzask, prask; bij, zabij; rozdzielnie, np. tuż tuż; trzask prask; bij zabij.
Wielkimi literami piszemy wszystkie człony w nazwach komet, na przykład: Kometa Halleya, Kometa Enckego.
Wielkie litery obowiązują we wszystkich członach wielowyrazowych nazw geograficznych i miejscowych, których drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku, na przykład: Pustynia Gobi, Półwysep Hel, Wyspa Uznam.
Wielkimi literami zapisujemy nazwy obiektów przestrzeni publicznej: Brama Lubelska, Aleja 1 Maja, Rynek Solny, Park Miejski, Kościół i Klasztor Klarysek, Pałac Zamoyskich, Pomnik Dzieci Zamojszczyzny, Cmentarz Parafialny. Taka sama pisownia obowiązuje nazwy ze słowami: aleja, bulwar, kopiec, osiedle, plac, willa, zamek, most, molo. Wyjątek stanowi ulica, na przykład: ulica Ormiańska, ulica Bazyliańska.
Wielkimi literami zapisuje się wszystkie człony (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, na przykład: Kino Stylowy, Karczma Góralska, Restauracja Bohema, Cukiernia Sowa; Verona Cafe, Piwnica pod Świętym Kazimierzem.
Wielkimi literami piszemy wszystkie człony (oprócz przyimków i spójników oraz wyrazów typu imienia) w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych, na przykład: Nagroda Nobla, Nagroda Rektora za Wybitne Osiągnięcia Naukowe, Nagroda Wielkiego Kalibru, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny, Honorowy Obywatel Miasta Zamościa.
Obowiązuje łączna pisownia partykuły nie– z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi - w stopniu wyższym i najwyższym, na przykład: niegrzeczny, niegrzeczniejszy, nienajgrzeczniejszy; nielepiej, nienajlepiej.
Dopuszczalna jest rozdzielna pisownia cząstek: super-, ekstra-, eko-, wege- mini-, maksi, midi-, mega-, makro- z wyrazami zapisywanymi małą literą, które mogą występować również jako samodzielne wyrazy, na przykład ekożywność lub eko żywność, bo jest możliwe: żywność eko.
Cząstki niby- i quasi- występują łącznie z wyrazami pisanymi małą literą, na przykład: nibyartysta, nibygotyk, nibyromantyczny; quasiopiekun, quasinauka. Pisownia niby- i quasi- z łącznikiem obowiązuje przed wyrazami zapisywanymi wielką literą, np. niby-Polak, quasi-Anglia.
Co sądzicie o nowych regułach pisowni? Czy rzeczywiście będzie prościej, jak obiecują znawcy ortografii? Językoznawca Jan Tokarski w „Traktacie o ortografii polskiej” był realistą. Pisał: „Ortografia czy pisownia nie budzą nastrojów podniosłych, a ich barwę emocjonalną można by zestawić z dokuczliwością uwierania buta”. Chyba trzeba będzie się nauczyć zasad nowej ortografii, żeby zanadto nie uwierała.
Skriva
Grafika:
https://pan.pl/app/uploads/2024/05/4084-Przekonwertowany_2.jpg
https://forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/11/Rada_Jezyka_Polskiego_logo_-1.jpg
Myślę, że początkowo te zmiany mogą być być bardzo mylące. Mimo to mam nadzieję, że z czasem uda nam się nauczyć wszystkich nowo wprowadzonych zasad.
OdpowiedzUsuńNowe zasady polskiej pisowni wcale nie są takie trudne, jak mogłoby się wydawać. Wiele z nich ułatwia codzienne pisanie, zamiast je komplikować.
OdpowiedzUsuńNowe zasady ortografii mogą się okazać ciekawą zmianą dla języka polskiego. Oby pomogły pisać swobodniej i z mniejszą liczbą błędów, zwłaszcza w szkole.
OdpowiedzUsuńMyślę, że nowe zasady ortografii mogą okazać się ułatwieniem w pisowni, jednak będzie trzeba się do nich przyzwyczaić.
OdpowiedzUsuńDobrze, że te nowe zasady zostały zebrane w jednym miejscu, bo inaczej trudno byłoby się w nich połapać. Na początku może się to wszystko wydawać skomplikowane, ale dzięki takiemu wpisowi łatwiej się w tym odnaleźć. Teraz wiadomo, czego się nauczyć i na co zwracać uwagę przy pisaniu.
OdpowiedzUsuńNowe zasady ortografii rzeczywiście mają porządkować i ujednolicać język, ale na początku wymagają szczególnie od uczniów sporo uwagi i nauki nowych zasad.
OdpowiedzUsuńZmiany, a w tym przypadku uproszczenia, są bardzo ważne i potrzebne. Ten artykuł przybliżył mi wiele z nich. Cieszę się, że język polski ewoluuje, mimo że mnie samej trudno będzie przyzwyczaić się do tych zmian.
OdpowiedzUsuńBardzo ciekawy post. Mam nadzieję, że wpisy o takiej tematyce będą pojawiać się częściej.
OdpowiedzUsuńZmiany zasad pisowni na pewno będą pomocne dla wielu osób, choć mnie
OdpowiedzUsuńtrudno będzie przyzwyczaić się do łącznej pisowni cząstki "quasi-" i rozdzielnej cząstki "-bym"
Osobiście dla mnie taki zmiany, które ostatnio dzieją się co roku, nie są dobre, szczególnie dla osób starszych. którym będzie trudniej przystosować się do tych zasad, szczególnie, że zapewne nie jest to pierwsza zmiana ortografii w ich życiu.
OdpowiedzUsuńMoim zdaniem nowe zasady są trochę trudne, ale pewnie z czasem się do nich przyzwyczaimy. Na początku mogą sprawiać problemy, jednak jeśli będziemy je ćwiczyć, staną się łatwiejsze i bardziej zrozumiałe.
OdpowiedzUsuń