Językowe potyczki

 

        Co musimy wiedzieć? 

 

 

Celem nowych zasad pisowni i interpunkcji

jest uproszczenie i ujednolicenie języka polskiego.

(Rada Języka Polskiego)

 

Od 1 stycznia 2026 roku obowiązuje nowy dokument  „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”, tym samym nieaktualne stają się przepisy z lat 1997–2008.  Wprawdzie  celem wprowadzenia zmian jest „uproszczenie języka polskiego”, jednak dla nas – uczniów i użytkowników polszczyzny – to na początek  pewne utrudnienie. Dlaczego? Ponieważ trzeba  przyswoić nowe zasady pisowni i stosować je w praktyce. W dzisiejszym poście informujemy o najważniejszych zmianach w polskiej orografii.

Wielką literą piszemy nazwy mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi, na przykład:  Zamościanin, Szczebrzeszynianka, Biłgorajanie, Wielączanin, Żoliborzanka.

Wielką literą  piszemy nazwy firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych, a także pojedyncze egzemplarze tych wyrobów, na przykład: samochód marki Audi; zajechał nowym Audi.

Obowiązuje  rozdzielna pisownia cząstek –bym, -byś, -by, -byśmy,               -byście  ze spójnikami, na przykład:  Pomyśl, czy byś chciał dołączyć do naszej klasy.

Stosujemy łączną pisownię partykuły  nie- z imiesłowami odmiennymi  (przymiotnikowymi), na przykład: nieprzygotowany, nieczytający.

Małą literą piszemy przymiotniki tworzone od nazw osobowych,  zarówno dzierżawcze (czyj?),  jak i jakościowe (jaki?), na przykład: epopeja mickiewiczowska,  koncert chopinowski, etyka arystotelesowska.

Małą lub wielką literą zapisujemy przymiotniki zakończone  na  -owy, -in(-yn) –ów,  a utworzone od  imion (lub nazwisk), na przykład: wiersz Norwidowy (norwidowy); Adamów (adamów) poemat; Marysine (marysine) książki.

Obowiązuje łączna pisownia członu pół– w wyrażeniach: półzabawa, półnauka; półżartem, półserio; półspał, półczuwał  oraz pisownia z łącznikiem w połączeniu typu: pół-Polka, pół-Francuzka (gdy kobieta jest  w połowie Polką, w połowie Francuzką).

W  parach wyrazów równorzędnych oraz w  identycznie brzmiących, występujących  razem, są możliwe trze wersje pisowni: z łącznikiem, np. tuż-tuż; trzask-prask; bij-zabij; z przecinkiem, np. tuż, tuż; trzask, prask; bij, zabij; rozdzielnie, np. tuż tuż; trzask prask; bij zabij.

Wielkimi literami piszemy wszystkie człony w nazwach  komet, na przykład: Kometa Halleya, Kometa Enckego.

Wielkie  litery obowiązują we wszystkich członach wielowyrazowych nazw geograficznych i miejscowych, których drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku, na przykład: Pustynia Gobi, Półwysep Hel, Wyspa Uznam.

Wielkimi literami  zapisujemy nazwy obiektów przestrzeni publicznej: Brama Lubelska, Aleja 1 Maja, Rynek Solny, Park Miejski, Kościół i Klasztor Klarysek, Pałac Zamoyskich, Pomnik Dzieci Zamojszczyzny, Cmentarz Parafialny. Taka sama pisownia obowiązuje nazwy ze słowami:  aleja,  bulwar, kopiec, osiedle, plac, willa, zamek, most, molo.  Wyjątek stanowi ulica, na przykład:  ulica Ormiańska, ulica Bazyliańska.

Wielkimi  literami zapisuje się wszystkie człony (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych  nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, na przykład: Kino Stylowy, Karczma Góralska,  Restauracja Bohema, Cukiernia Sowa; Verona Cafe, Piwnica pod Świętym Kazimierzem. 

Wielkimi literami piszemy wszystkie człony (oprócz przyimków i spójników oraz wyrazów typu imienia) w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych, na przykład: Nagroda Nobla, Nagroda Rektora za Wybitne Osiągnięcia Naukowe, Nagroda Wielkiego Kalibru, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny, Honorowy Obywatel Miasta Zamościa.

Obowiązuje łączna pisownia  partykuły nie– z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi  - w stopniu wyższym i najwyższym, na przykład: niegrzeczny, niegrzeczniejszy, nienajgrzeczniejszy; nielepiej, nienajlepiej. 

Dopuszczalna jest rozdzielna pisownia cząstek: super-, ekstra-, eko-, wege- mini-, maksi, midi-, mega-, makro-  z wyrazami zapisywanymi  małą literą, które mogą występować również jako samodzielne wyrazy, na przykład ekożywność lub eko żywność, bo jest możliwe: żywność eko.

Cząstki  niby-  i quasi-  występują łącznie z wyrazami pisanymi małą literą, na przykład: nibyartysta, nibygotyk, nibyromantyczny; quasiopiekun, quasinauka. Pisownia niby- i quasi-  z łącznikiem obowiązuje przed wyrazami zapisywanymi wielką literą, np. niby-Polak, quasi-Anglia.

Co sądzicie o nowych regułach pisowni? Czy rzeczywiście będzie  prościej, jak obiecują znawcy ortografii? Językoznawca Jan Tokarski w „Traktacie o ortografii polskiej” był realistą. Pisał: „Ortografia czy pisownia nie budzą nastrojów podniosłych, a ich barwę emocjonalną można by zestawić z dokuczliwością uwierania buta”. Chyba trzeba będzie się  nauczyć zasad nowej ortografii, żeby zanadto nie uwierała.

Skriva

 

Grafika:

https://pan.pl/app/uploads/2024/05/4084-Przekonwertowany_2.jpg

https://forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/11/Rada_Jezyka_Polskiego_logo_-1.jpg