Językowe potyczki

  

           Nie  kalecz  języka!

 

 

                                        Język naszym skarbem świętym.

                                                                                       (Tadeusz Żeleński)

 

Oto rozmowa sąsiadek. Jedna z nich ma kłopot i opowiada o nim drugiej. Rzeczywiście, trudna sytuacja, tylko dlaczego przekazana tak niepoprawnym językiem? Jak zawsze, wszystkie błędne sformułowania zostały podkreślone.

Szukam opiekunki do rocznego dziecka bez nałogów. Zgłosiła się jedna kandydatka, ale okazało się,  że cieszy się złą opinią. Sama osobiście się tego dowiedziałam po wykonaniu kilku telefonów. Przecież w pierwszym rzędzie chodzi mi o dobro dziecka. Póki co, szukam dalej.

Przeanalizujmy pierwsze zdanie. Szukam opiekunki do rocznego dziecka bez nałogów. Co w nim jest nie w porządku? Oczywiście, nieodpowiedni jest szyk zdania. Dlatego wynika z niego, że to dziecko ma być bez nałogów. A tak naprawdę poszukiwana jest opiekunka bez nałogów. Należałoby powiedzieć: Szukam opiekunki bez nałogów do rocznego dziecka. Albo: Szukam do rocznego dziecka opiekunki bez nałogów.

Cieszy się złą opinią. Ten zwrot słyszy się nagminnie, nawet w szanujących się audycjach telewizyjnych i radiowych. Błąd wynika z niewłaściwego użycia związku frazeologicznego wskutek niedokładnej znajomości jego znaczenia. Przecież zła opinia nie może być powodem do radości. Należy powiedzieć: Ma złą opinię. Do używających sformułowania: cieszy się złą opinią można by zastosować  powiedzenie: Dzwonią, ale nie wiadomo, w którym kościele.

Sama osobiście. Tu można z kolei zastosować powiedzenie: masło maślane. Językoznawcy ten rodzaj błędu nazywają pleonazmem albo tautologią. To wyrażenie składające się z wyrazów to samo lub prawie to samo znaczących; zbędne określenie. Właśnie: sama osobiście! (tak jak: mokra woda, dobry walor czy końcowy rezultat). Wystarczy powiedzieć: sama się tego dowiedziałam albo osobiście się tego dowiedziałam.

Po wykonaniu kilku telefonów. Wykonać  to tyle co: wprowadzić w czyn, zrobić coś, urzeczywistnić, zrealizować, spełnić. Jak to się ma do telefonu? Znowu ktoś nie zrozumiał znaczenia słów, ktoś inny bezmyślnie je powtarza. Sąsiadka z naszego przykładu po prostu kilka razy zadzwoniła lub kilka razy zatelefonowała.

W pierwszym rzędzie.  To germanizm, kalka frazeologiczna (niem. in erster Reihe). Wyrażenie jest przykładem wpływu niemieckich schematów frazeologicznych na polski styl urzędowy. Ta rażąca kalka bywa nagminnie stosowana również przez dziennikarzy. Powinno być: przede wszystkim, najpierw, po pierwsze, głównie.

Póki co. Często używany rusycyzm. Niepotrzebne zapożyczenie, bo przecież mamy własne poprawne: na razie lub tymczasem.

Dobrze byłoby, gdyby wszystkie wiadomości zostały przez Was zapamiętane, a nie tylko przeczytane. To najlepsza droga prowadząca do poprawności i elegancji językowej.

Ferita

Grafika:

https://patronite.pl/upload/user/235118/avatar_min.jpg?1572808620

Przeczytane, przemyślane, skomentowane

      

     Nasza codzienna mściwość

Oko za oko uczyni tylko cały świat ślepym.

(Mahatma Ghandi)

Ponad 90% Polaków  uznaje się za katolików. Znaczna część z  nich codziennie powtarza słowa modlitwy: i odpuść nam nasze winy jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.  Na co dzień jednak nie nadstawiamy  policzka wzorem Chrystusa. Raczej jesteśmy mściwi. Wciąż  aktualne są słowa Aleksandra Fredry z  Zemsty:

Ja - z nim w zgodzie? -  Mocium panie/Wprzódy słońce w miejscu stanie/Wprzódy

w morzu wyschnie woda/ Nim tu u nas będzie zgoda. 

                                                                                                  

Profesor Zbigniew Mikołejko – filozof religii i eseista (na którego będę się powoływać) – twierdzi, że pragnienie zemsty jest dość powszechne, choć na ogół skrywane. I dodaje, że: polska mściwość  spełnia się w małych podłościach, w brzydkich postępkach codziennych: nasikam komuś „na złość”  do studni, i nieważne, że sam także będę pił z niej wodę. Wynika ona z naszej mentalności  - z wierzchu inteligencko - szlacheckiej, a tak naprawdę  wywodzącej się  z dziedzictwa chłopskiego, „zwierzęcego” losu. Mentalności,   na którą składają się: bierność, zniewolenie, bieda, brutalność, upodlenie, poddaństwo przesycone nienawiścią, okrucieństwo i strach. Mentalności osłanianej heroicznymi mitami  i wyobrażeniem o naszej wyższości  czy „lepszości”. Nie chcemy pamiętać o naszych haniebnych czynach i odważnie się z nimi zmierzyć. Każde ich przypomnienie wywołuje burzę społeczną.  A przecież one były! Stanisław Wyspiański w Weselu, wspominając rzeź galicyjską, każe bohaterom – szlachcicom  powiedzieć: Myśmy wszystko zapomnieli; mego dziadka piłą rżnęli…/ Myśmy wszystko zapomnieli.(…)/ Mego ojca gdzieś zadźgali, gdzieś zatłukli, spopychali;/kijakami,   motykami krwawiącego przez lód gnali…/ Myśmy wszystko zapomnieli.   Stefan Żeromski pisze o ograbianiu zabitego powstańca styczniowego przez chłopa (Rozdziobią nas kruki, wrony). Również Żeromski pisze o zdradzaniu przez chłopów powstańców i wydawaniu ich Rosjanom (Wierna rzeka). Maria Konopnicka pisała o  ludziach okradających  zabitych powstańców tak: To byli... Chryste! Tą się hańbą spalę.../ Nie! To nie ludzie byli! To - szakale! (Z teki Artura Grottgera: Wojna). O pogromie kieleckim  przypominał Marek Edelman, o Jedwabnem opowiada  Pokłosie. 

Istnieje dowcip o „polskim   kotle samoobsługowym”, który nie potrzebuje żadnych nadzorców z piekła. Sami rodacy wciągają do kotła każdego, kto się  z niego usiłuje wydostać. Dlaczego?  To wynika z  zawiści, że „inni mają lepiej” – oczywiście dzięki szwindlom i  układom. Nie przychodzi nam do głowy, że może dzięki mądrości, pracowitości, oszczędności, odpowiedzialności. Łatwiej jest porysować gwoździem samochód sąsiada niż zapracować na własny.  Nie bez powodu Marek  Koterski w Dniu świra umieścił modlitwę Polaka (poniżej krótki, bardziej cenzuralny fragment). Oto wznoszę swoje modły do Boga, Marii i Syna, zniszczcie tego s… syna./ Mego rodaka sąsiada, tego wroga, tego gada. / Żeby go zdradzała stara (…) żeby miał AIDS i raka, oto modlitwa Polaka.

Profesor  Mikołejko mówi, że najtrudniej wybaczyć drugiemu człowiekowi,  że wiedzie mu się lepiej. W związku z tym polecam bardzo dobry i jednocześnie wstrząsający  film w reżyserii Sylwestra Szyszki Milionerzy z 1977 roku, z rewelacyjną rolą Janusza Gajosa.  Reżyser pokazał ludzką zawiść prowadzącą do tragedii. Polacy hodują w sobie poczucie krzywdy, bo to służy samousprawiedliwieniu, a wynika z bierności oraz z chęci zdjęcia z siebie odpowiedzialności za własne życie. Krzywdzą ich wszyscy: politycy, rząd, los… Najlepiej, żeby się zjawił jakiś „mąż opatrznościowy” i wziął za nich odpowiedzialność.  Skoro  kobieta ma siedmioro dzieci, męża alkoholika i nie ma pracy, to wina rządu, Balcerowicza, Żydów – słowem - wszystkich poza nią. Nie zdobywa się na refleksję, że mogła skończyć dobrą szkołę, nie musiała rodzić tyle dzieci ani żyć z pijakiem. Najłatwiej  trwać  w poczuciu krzywdy i niesprawiedliwości oraz uchylać się od odpowiedzialności za siebie.  Według danych statystycznych, 40-60% Polaków nie chodzi na wybory, 56% nie przeczytało żadnej książki, 58-60% uważa zawsze, że sprawy w Polsce idą w złym kierunku. Oni swą bierność traktują jako moralne alibi dla braku odpowiedzialności i dla nienawiści. (…) A ja sam? O, ja jestem czysty jak anioł i godny wszelkiego miłosierdzia oraz współczucia. - mówi  o przeciętnym Polaku profesor Mikołejko.  

Polska mściwość jest tandetna, jej pobudki są niskie i banalne. Jest byle jaka i nieśmiertelna. Pamiętacie modlitwę  Jana (Johna) Pawlaka przed wyjazdem do Ameryki? Czy czasem nie przypomina modlitwy Polaka z filmu Koterskiego? Dziękuję Ci, Panie, żeś  moją ręką pokarał Kargula, i przysięgam na wszystko, co ma moc nade mną, że drogi do domu nie zaślepię i po ziemię wrócę. Żeby kości nasze nie szukali się po świecie. A na całe Kargulowe plemię i pole spuść, dobry Panie, wszystkie plagi egipskie. Tylko się nie pomyl i nas, Pawlaków, sąsiadów Kargulowych, nie doświadczaj, bo my się swojej miedzy trzymamy.  

Distantia

 

Grafika:

http://samequizy.pl/wp-content/uploads/2016/05/filing_images_5536cc41c660.jpeg

https://lamenteesmaravillosa.com/wp-content/uploads/2021/10/mujer-mirandose-espejo-roto-1024x683.jpg