Przeczytane, przemyślane, skomentowane

            Kap, kap, płyną łzy…

 

Kraj łez jest taki tajemniczy.

(Antoine de Saint-Exupery)

 

Może najpierw wytłumaczę, skąd się wziął tytuł postu. Pochodzi z utworu Bardzo stara piosenka retro zespołu Pod Budą.  Oto jej refren: Kap, kap płyną łzy /w łez kałużach ja i Ty/ wypłakane oczy / i przekwitłe bzy.//   Płacze z nami deszcz /i fontanna szlocha też/ trochę zadziwiona /skąd ma tyle łez.

A teraz do rzeczy. Zasiadamy do oglądania „Titanica” – ja, mama i babcia. Tato woli znaleźć sobie zajęcie  w garażu. Nie będzie patrzył na takie babskie kino!  A my – w siódmym niebie!  Wytworne towarzystwo, ekskluzywny statek, no  i wielka miłość. Nie  do pomyślenia w naszym szarym życiu. Wzdychamy, marzymy i już zaczynamy się wzruszać, bo przecież znamy historię tego tragicznego rejsu. Kap, kap, płyną łzy. Co tam płyną! One się leją.  A potem babcia wspomina jeszcze film z lat swojej młodości – „Love story”. Ma też – a jakże - muzykę z tego melodramatu. No to znowu płaczemy. Przypominamy sobie jeszcze inne „wyciskacze łez”, a  jest ich całkiem sporo. Popłakałyśmy sobie, ale to nie wstyd, bo pod wpływem  filmu. Kino ma swoje prawa!  Normalnie płacz   w ostatnim czasie jest oznaką histerii. W dobrym tonie jest być twardym, zachować  dystans.

Czym właściwie jest płacz? Płacz jest dla człowieka podstawową forma wyrazu, znaną  w każdej kulturze i we wszystkich czasach. Może być reakcją na strach, ból, smutek, żal, złość. Są też „łzy szczęścia” – to z kolei, jest    pozytywne  głębokie przeżycie. Człowiek może również reagować płaczem na piękno – muzyki, krajobrazu. Filozofia i sztuka pochwalały płacz jako przejaw szlachetnego charakteru człowieka. Platon określał łzy jako perły duszy. W Psalmie 126 (ST) czytamy: Którzy we łzach sieją, żąć będą w radości. Pamiętacie pojęcie katharsis? Arystoteles uważał, że wzruszenie podczas oglądania sztuk teatralnych może uwolnić widzów od złych emocji: nienawiści, gniewu, egoizmu oraz oczyścić ich rozum  i serce.

Średniowieczni chrześcijańscy mistycy płakali  całymi tygodniami, by oczyścić siebie i innych od grzechów. Legenda głosi, że święty Franciszek z Asyżu płakał aż do utraty wzroku. Nasi przodkowie – ci to potrafili dopiero płakać! Szlochali, beczeli, lamentowali, zawodzili. Wszyscy: kobiety, mężczyźni, rycerze, królowie. W eposach starożytnych i średniowiecznych płacz jest szlachetną właściwością wojownika. Stanowi istotny aspekt męskości.  Płaczą  wszyscy Trojańczycy  oraz Priam  i Achilles: Obu wspomnienia objęły: ten - przypominał Hektora,/wrogów pogromcę, i płakał u nóg boskiego Achilla;/tamten - o ojcu rozmyślał i utraconym  Patroklu,/   łzy wylewając. Ich głośne szlochania dom napełniły.

Kiedy ginie Roland, Karol Wielki  z rozpaczy rwie sobie brodę, a dwadzieścia tysięcy jego rycerzy z płaczem rzuca się na ziemię. To forma żałoby. Przelewanie łez celebrowano zarówno prywatnie, jak i publicznie. W XVIII wieku chodzono specjalnie do teatru, żeby się porządnie wypłakać, a przy tym pokazać innym swoją uczuciowość.  A wiek XIX?  Bellini mówił: w sztuce muzycznej śpiew musi powodować łzy, dreszcze i śmierć. Znacie (lub poznacie) Wertera oraz Gustawa. Obaj  tonęli we łzach. Nie tylko oni zresztą. Taki już był romantyzm. Werter i jego ukochana Lotta (Cierpienia młodego Wertera Goethego) tak oto się wzruszają. Łzy rzuciły się z oczu Lotty. Nie mogła ulżyć inaczej swemu uśpionemu sercu, a Werter czytać przestał. Odrzucił rękopis, pochwycił jej dłoń i zapłakał gorzko. Lotta oparła głowę na drugiej ręce i ukryła twarz w chustce. Wzruszenie wielkie ogarnęło oboje. Odczuli swoją niedolę (…) i łzy ich zmieszały się razem.

Ciągle się zmienia w sferze publicznej stosunek do płaczu. Jeszcze w II połowie XX wieku łzy mogły złamać mężczyźnie karierę. Po pewnym czasie pojawiła się teoria, że dojrzały uczuciowo mężczyzna powinien być zdolny do płaczu, bo inaczej to upośledzony emocjonalnie zimny drań. Dlatego można było zobaczyć płaczącego prezydenta Billa Clintona   lub   Baracka Obamę. U mężczyzn płacz to oznaka odwagi, u kobiety – przejaw słabości. Ale ta niesprawiedliwość to już zupełnie inna bajka.

Stare  Dobre Małżeństwo  w jednej ze swoich piosenek śpiewa, że ten, kto umie płakać, umie być człowiekiem. A płacz  jest: powiewem nadmiaru szczęścia, eksplozją serca, jest cząstką człowieka./Śmiech poprzez łzy także jest płaczem, tylko wesołym./ Płacz rozpaczliwy jest bratem agonii.

Jeśli chcesz dorzucić swoje trzy grosze do płaczu, to napisz.

Krik

Grafika:

https://img.freepik.com/darmowe-wektory/ilustracja-koncepcja-placzacych-oczu_114360-24199.jpg

https://img.freepik.com/darmowe-wektory/ilustracja-koncepcja-placzacych-oczu_114360-30800.jpg?semt=ais_hybrid&w=740

Przeczytane, przemyślane, skomentowane

      Księżyc  naszych przodków  

             
  

Księżyc okiem nocy

(Ajschylos)

                            

   

Obraz księżyca w literaturze jest barwny i poetycki, urzekający pięknem. W mgłach daleczeje sierp księżyca - pisał Bolesław Leśmian. Kornel Ujejski natomiast ujmował to tak:  Księżyc srebrną pogodą obrylantował  rosisty wrzos. Równie wspaniale wyraził  jego urok Norwid:  Daleki księżyc wpląta się we włosy. Więcej prozy jest w związkach frazeologicznych: (Jakby) spadł z księżyca. Wyglądać jak księżyc w pełni. Albo w marzeniach  sennych:  pełnia – oznacza zwłokę. Pierwsza kwadra – fałsz w domu. Księżyc we mgle – choroba. Blady – zmartwienie. 

            

Ja jednak  pragnę spojrzeć na księżyc z punktu widzenia dawnych wierzeń ludowych. Na co dzień nie zdajemy sobie sprawy, jak wiele ma nazw ta planeta: KSIĘŻYC, KSIĘŻYK, (staropolskie: ksiądz, książę), MIESIĄC, MIESIĄCZEK (staropolskie i ludowe), ŁUNA (ruskie od łacińskiego luna), NOCNE SŁOŃCE, KAWALERSKIE SŁOŃCE, NOWIK, MŁODZIK, MŁODY KSIĘŻYC, ŁYSY.

Księżyc, świecący odbitym światłem słonecznym, był podziwiany i otaczany czcią przez Słowian oraz inne ludy świata. Światło księżyca – niezwykłe i tajemnicze – inspirowało do tworzenia wierzeń, legend i podań ludowych. Zjawisko cyklicznej zmienności wpływało na medycynę tradycyjną, archaiczne praktyki kultowe i magiczne.Powszechnie wierzono, że fazy księżyca mają wpływ na sprawy ziemskie:   na zdrowie i życie ludzkie, miłość, kobiecą płodność. Na  wzrost lub regres  w przyrodzie, na rośliny lecznicze. Księżyc miał też wpływać na świat pozaziemski: duchy , demony, upiory i czarownice. Lud uroczyście więc witał księżyc w nowiu jako początek wzmożonej witalności. Witał go wysokimi podskokami, aby rósł bez przeszkód, a wraz z nim – zboże. Pojawienie się księżyca na niebie uważano za łaskę Bożą. W wielu kościołach wiejskich w pierwszą niedzielę po nowiu modlono się o szczęście, zdrowie, dostatek i powodzenie w pracach gospodarskich. Czas, gdy księżyc się powiększa (nów, półpełnia, pełnia), uważano za korzystny dla prac gospodarskich: siania zboża, okopywania grochu, strzyżenia owiec. Wierzono również, że to odpowiedni czas do zalotów, zawierania małżeństw i poczynania dziecka (wraz  z księżycem miały wzrastać miłość i szczęście). Wtedy też  należało załatwiać interesy – kupować prosięta lub cielęta, a także zacząć wypasy.

           

Było jednak i drugie oblicze księżyca. Wierzono, że księżyc w pełni może być niebezpieczny dla ludzi: gdy śpią, wysysa z nich krew, odbiera siły i zdrowie. Szczególnie szkodzi niemowlętom, które pod wpływem księżycowego światła stają się niespokojne, cierpią na kolkę i niedokrwistość, płaczą po nocach, chudną, a nawet umierają. Mówiono, że pożarł je księżyc. Aby temu zapobiec, kołyski stawiano tak, aby nie padała na nie księżycowa poświata. A jeśli już dziecko od niej  zachorowało, leczono je wodą księżycową, czyli taką w której „utopił się”  (odbił się) księżyc. Pełnia potęgowała choroby nerwowe i psychiczne - napady szału, obłęd, epilepsję, somnambulizm.  Ludzie zdrowi natomiast, stawali się niespokojni i pobudliwi, a także cierpieli na bezsenność.

Światło księżyca budziło  demony wodne, rusałki, duchy topielców, które tańczyły na brzegach rzek   i jezior. Podczas księżycowych nocy  w pobliżu cmentarzy oraz na rozstajach dróg snuły  się pokutujące dusze. Okres „starzenia się”, ubywania księżyca sprzyjał praktykom czarnej magii, czyli odprawianej ludziom  na ich szkodę: miało im ubywać zdrowia, urody, powodzenia, dobytku, a nawet zagrażać życiu. Obserwacja księżyca służyła prognozom pogody, a także innym przepowiedniom. Księżyc jasno świecący zapowiadał długotrwałą pogodę. Zamglony lub   w „lisiej czapie”  - opady i mgły. Gdy w czasie nowiu księżyc ma różki zagięte  w górę, najbliższe dni będą słoneczne, do dołu – deszczowe.  To tylko niektóre wróżby pogodowe. Czerwona lub przezroczysta tarcza księżyca w pełni była zapowiedzią klęsk żywiołowych, wojen i zarazy. Dlatego wyczuwające nieszczęście psy i wilki wyły  nocą do księżyca.

Dawni ludzie na swój sposób tłumaczyli sobie plamy i cienie na księżycu.  To sylwetki Adama i Ewy – pierwszych rodziców, proroka Eliasza, świętego Jerzego walczącego ze smokiem  lub  mistrza Twardowskiego. A zaćmienie? To skutek walki księżyca ze słońcem.  Inna interpretacja: księżyc został porwany przez  diabła lub pożarty przez wilki.  Każdy   z   was  pamięta  jakąś   bajkę,    piosenkę ludową lub   podanie, których

bohaterem jest księżyc. I słusznie, widzicie bowiem, jak ważne pełnił funkcje.   

Triolet 

Grafika:

http://www.tate.org.uk/art/images/work/N/N00/N00459_10.jpg

http://www.caspardavidfriedrich.org/download-71730-Two-Men-Contemplating-the-Moon-1819-20.download

https://ae01.alicdn.com/kf/HTB10CzLOVXXXXcIXXXXq6xXFXXXA/3-Pieces-Modern-Canvas-Painting-Wall-Art-The-font-b-Picture-b-font-For-Home-Decoration.jpg